Hoe organiseer je een goed gezinsinkomen – juist als kleine boer?

Het gangbare landbouwverhaal is dat boeren moeten groeien om rendabel te blijven. Het risico voor zo’n bedrijf is dat de investeringen en omzet steeds groter worden en de winstmarges steeds kleiner. De ongunstige verhouding input-output¹ neemt toe, net als de kwetsbare afhankelijkheid van de lange keten en toenemende regels. Geen wonder dat de frustraties oplopen.

Het onderbelichte verhaal is dat er altijd ‘zuinige’ boeren² zijn geweest die kiezen voor kostenbesparing en beperkt investeren. En dat er zelfs boeren³ en tuinders⁴ zijn, die hun gezinsinkomen vergroten door de bedrijfsvoering af te schalen.

Burgerparticipatie?

Dat dat niet vanzelf gaat spreekt voor zich. Gert Jan Jansen verdiept zich sinds jaar en dag in de mogelijkheid van sociaal-economische vernieuwing in de landbouw. Denk daarbij aan burgerparticipatie en verbreding om de autonomie van de boer en de lokale economie te versterken. Hij deed zelf, als praktiserend tuinder, succesvolle sociale experimenten op de Hof van Twello.⁵

10 jaar geleden was er nauwelijks belangstelling voor een dergelijke bedrijfsvoering. In ons neoliberale gedachtegoed moet iedereen immers voor zichzelf zorgen. Met de nieuwe lichting jonge boeren en de enorme druk tot verandering, komen we tot het inzicht dat we elkaar nodig hebben. Steeds meer mensen vinden het fijn om hun boer of tuinder te kennen en de boodschappen persoonlijk af te halen. De groep mensen die lokale boerderijen mogelijk maakt, groeit gestaag.

Onderzoek lokale markt

Gert Jan deed dit voorjaar gedegen onderzoek naar het renderend vermogen van deze ontwikkeling en de mogelijke groei van deze lokale markt. Hij schreef er twee leerzame artikelen over. Een aanrader om met aandacht te lezen. 

De ontwikkeling van de markt van ecologische en streekproducten 

GJ laat met cijfers zien hoe ecologische producten vooral verkocht worden via de supermarkt en de streekproducten vooral lokaal hun weg vinden via boerderijwinkels. Veel streekproducten zijn rendabel doordat ze zich richten op een nichemarkt met hogere prijzen, m.n. voor bewerkte producten. Als we willen dat de lokale markt zich uitbreidt, is het van belang dat de prijzen van lokaal geproduceerd voedsel lager worden. Ter inspiratie voor mogelijke denkrichtingen, duikt hij de geschiedenis in van voedselcoöperaties. Lees hier het hele artikel >>

Multifunctionele landbouw en burgerparticipatie in de IJsselvallei 

GJ laat in een persoonlijk onderzoek in de IJsselvallei zien, dat multifunctionele landbouw en burgerparticipatie kunnen bijdragen aan een renderend kleinschalig bedrijf dat regelmatig een hoger gezinsinkomen oplevert dan de gangbare landbouw. Burgerparticipatie kan plaatsvinden bij arbeid, financiering, grond en kennis. In zijn onderzoek in de IJsselvallei laat hij zien in welke mate dit toegepast wordt en in hoeverre de verschillende vormen van participatie onderdeel zijn van de bedrijfsvoering. Lees het volledige artikel >>

Overzicht op de kaart

Op de kaart van IJsselanders.nl vind je alle bedrijven uit het onderzoek. Een fietstocht waard deze zomer.

De kast kraakt

Tot slot wil ik je uitnodigen voor een toneelstuk over een verliezer in een eerdere landbouw transitie. ‘De kas kraakt‘ gaat over een tuinder die niet mee wilde in de schaalvergroting. Ik ga 23 oktober naar de première in de kas waar het allemaal gebeurde. Ga je mee?

.

Voetnoten

1. Meino Smit presenteerde in 2022 onderzoek naar de ontwikkeling van input en output in de landbouw tussen 1950 en 2015 en kwam tot de conclusie dat sinds 1950 de output steeg met 17 procent en de input met 700 procent. ↩︎
2. Zuinige boeren is een term uit het boek Gesloten vanwege stikstof, door JD van der Ploeg. Hij beschrijft hoede duurzame oplossingen van deze groep systematisch genegeerd en benadeeld worden in de beleidsontwikkeling ten gunste van de technologische ontwikkelingen. ↩︎
3. Melkveehouder Gerard Keurentjes zegt zijn bedrijf te hebben vergroot van 75 naar 55 melkkoeien. In deze video vertelt hij over zijn bedrijfsontwikkeling van de laatste 20 jaar. Vroege Vogels reportage over vergelijkbare aanpak: Boeren binnen gezonde grenzen >> ↩︎
4. Tuinderij de Aardvlo had 2 percelen van een 1 hectare op Amelisweerd in Utrecht. Door het bedrijf te splitsen werd de bedrijfsvoering eenvoudiger en was er geen personeel meer nodig. Het inkomen bleef. Lees meer over de Amelishof in dit opiniestuk. ↩︎
5. Gert Jan Jansen beschreef zijn ervaringen op de Hof van Twello met de samenwerking met burgers in zijn boek Kleinschaligheid als alternatief, Nieuwe meentes in een nieuwe economie.  ↩︎